tradycja i kultura łowiecka

 

Muzyka myśliwska

posłuchaj sygnałów łowieckich: apel na łowy, zbiórka myśliwych,  naganka naprzod, zakaz strzału w miot, koniec polowania

 

 

 

 

.

.

.

.

.

Zwyczaje łowieckie

Do najstarszych należy „chrzest myśliwski”. Tej ceremonii poddawany jest myśliwy, który po raz pierwszy ubił grubego zwierza. Klęcząc przy zwierzynie, składa ślubowanie prawego myśliwego przed najstarszym uczestnikiem polowania. Senior zanurza kordelas w ranie zwierzęcia, a następnie kreśli znak krzyża na czole adepta, malując je farbą (krwią), której nie wolno ścierać do końca polowania. Odtąd dotychczasowy „fryc” trafia do grona „ćwików” czyli wytrawnych myśliwych. Młody myśliwy pierwszy swój ceremoniał przeżywa podczas „ślubowania”. Odbywa się ono w obecności większości członków koła, najczęściej przed rozpoczęciem polowania podczas hubertowin (polowanie tzw. „hubertowskie”). Klęka na lewym kolanie przed doświadczonym nemrodem, powtarza tekst ślubowania i przyjmuje życzenia: „na chwałę polskiego łowiectwa bądź prawym myśliwym, niech Ci bór darzy !”, reszta kolegów chóralnie powtarza „darz bór !”.

Podobny charakter ma tradycja „złomu”, którym czcimy każdą ubitą sztukę zwierzyny grubej. Złom myśliwski to gałązka np. świerka, sosny, dębu, zerwana (nie odcięta) w ostępie gdzie przebywał zwierz. Myśliwy, któremu „zdarzył bór” staje po stronie grzbietowej ubitej sztuki, jego towarzysz odłamuje złom – część wkłada do pyska zwierzęcia jako „ostatni kęs”, resztę składa na ranie postrzałowej (przed wypatroszeniem). Po tym odrywa fragment gałązki namoczony w farbie i na kordelasie lub kapeluszu przekazuje strzelcowi, gratuluje ze słowami „Darz Bór !”. Złom wetknięty we wstążkę kapelusza noszony jest do końca dnia. 

Tradycyjnie polowanie powinno kończyć się „pokotem”. Zwierzynę układa się na prawym boku, według hierarchii: jelenie, dziki, sarny, lisy i inne drapieżniki, zające, a na końcu „pióro” czyli ptactwo. Na narożnikach powinny płonąć cztery ogniska, prowadzący ogłasza rozkład łowów. Tradycją jest wybór „króla polowania”. Nie chodzi jednak o najlepszego strzelca, lecz o myśliwego, któremu bór darzył najgrubszą i najgodniejszą zwierzyną. Król polowania dekorowany jest i nagradzany np. okolicznościowym dyplomem lub medalem. Zabawnym zwyczajem jest wybór  „króla pudlarzy”, strzelca oddającego najwięcej strzałów niecelnych… Na zakończenie myśliwi stają u czoła pokotu, prowadzący dziękuje strzelcom, podkładaczom z psami i nagance, a następnie trębacze „odtrąbiają rozkład”, grając sygnały odrębne dla każdego gatunku. Myśliwi słuchają prowadzącego i trębaczy z odkrytymi głowami, ceremoniał kończy najważniejsza fanfara „Darz Bór”. Największym świętem są „hubertowiny”, obchodzone z okazji Św. Huberta – patrona myśliwych. Obchodzone są 3 listopada na pamiątkę otwarcia grobu patrona (w 744 r.). W Polsce kult Św. Huberta rozwinął się w XVIII w. W tym dniu polowanie rozpoczynało się mszą w kaplicy leśnej, po czym odbywały się łowy z naganką na grubą lub drobną zwierzynę, każdy myśliwy uważał za swój obowiązek uczestniczyć w tym święcie. Wieczorem urządzano biesiadę i zabawę. Takie uroczyste polowania podtrzymują koła łowieckie Szczecińskiego Okręgu Łowieckiego. Coraz częściej polowania połączone są z mszami, zapraszani są także księża do „hubertówek” i kapliczek, dla odprawienia mszy polowych. Łowy mają charakter spotkania myśliwskiej braci, powinien być czas na gawędy i żarty.  Hubertowiny inaugurują zimowy sezon myśliwski, jak staropolskie przysłowie mówi: „…św. Hubert z lasu cały obiad daje”. Na zakończenie dnia układany jest pokot, przy ognisku myśliwi realizują tzw. „ostatni miot” – biesiadują, gawędzą i bawią się w towarzystwie rodzin.

źródło: www.pzl.szczecin.pl

 

Słownik terminów łowieckich

A
ambona – stanowisko strzeleckie nad ziemią, zbudowane na słupach, czasem na drzewie
B
* babrzysko – miejsce kąpieli dzików i jeleni
* badylarz – samiec łosia, o porożu w formie odnóg a nie łopat (zobacz: łopatacz)
* badyle – kończyny jelenia, łosia
* bałuchy – oczy zająca (trzeszcze)
* barłóg – legowisko dzików, niedźwiedzi
* basior – dorosły samiec wilka
* basista – jeleń byk wyróżniający się grubym głosem na rykowisku
* biegi – nogi dzika
* bekowisko – okres, miejsce godów u danieli
* biała stopa – teren polowania całkowicie pokryty śniegiem
* blaski – oczy zająca (trzeszcze)
* bokobrody – kępki dłuższych włosów czuciowych, wyrastające na policzkach rysia, żbika
* breneka – potocznie o naboju i pocisku kulowym do broni śrutowej
* brok – nazwa określająca drobny śrut
* bródka – krótkie piórka u nasady ogona słonki, element ozdobny kapelusza myśliwskiego
* bukowisko – okres godowy u łosi
* bulgot – głos wydawany przez koguta cietrzewia podczas toków
* burknięcie- odgłos podrywającego się z ziemi do lotu jarząbka
* byk – nazwa samca jelenia, daniela, łosia lub żubra
C
* cewki – kończyny sarny
* chłyst – młody samiec jelenia, odganiany przez byka do chmary łań
* chmara – stado jeleni, danieli, łosi i żubrów
* chyb – długa i gęsta szczecina na karku u dzika
* chwost – ogon muflona lub pęk długich włosów na końcu ogona dzika
* comber – część tuszy zająca i niektórych innych zwierząt łownych
* czarna stopa – teren bez pokrywy śniegu
* cieki-nogi kuraków. np u kuropatwy
D
* darniak – rogacz o wybitnie słabych parostkach i małej tuszy
* dryling – trójlufowa broń myśliwska o różnym układzie luf
* dwudziestka – myśliwska broń śrutowa kaliber 20
* dwunastka – myśliwska broń śrutowa kaliber 12
E
* ekspres – łamana, kulowa, dwulufowa broń myśliwska
F
* farba – krew zwierzyny
* fajki – kły wyrastające z górnej szczęki dzika
* fladry – sznury z zamocowanymi kawałkami czerwonego płótna używane do polowań na wilki
G
* gach – dorosły samiec zająca
* gamrat – odyniec w okresie huczki
* gawra – zimowe legowisko niedźwiedzia
* ględzenie – głos wydawany przez łanię
* grandle – szczątkowe kły w górnej szczęce u jeleniowatych
* grzęzy – wymiona samic Łosia i Jelenia
* grzybek – kula z broni gwintowanej po rozgrzybkowaniu
* guzik – zwykle pierwsze poroże kozła
* gomóła – samiec okresowo nie posiadający poroża
* gwizd – ryj dzika
H
* haki – poroże kozicy
* huczka – okres godowy u dzików
J
* jaźwiec – borsuk
* jucha – krew niedźwiedzia
K
* kantak – pazur na tylnym palcu ptaka drapieżnego
* kęsy – zęby u drapieżników
* kiść – zakończenie ogona żubra
* kita – ogon lisa
* klapak – nielotna młoda lub nielotna dojrzała kaczka w okresie zmiany upierzenia
* klapanie – pierwsza z czterech części pieśni tokowej głuszca
* klępa – samica łosia, łosza
* kniejówka – broń myśliwska o dwóch lufach – kulowej i śrutowej
* korkowanie – trzecia z czterech części pieśni tokowej głuszca
* kobylarz – bardzo duży wilk
* komora – klatka piersiowa u zwierzyny
* kopno – legowisko zająca w śniegu
* korona – zwieńczenie poroża jelenia w formie minimum trzech odnóg
* kot – zając
* kotlina – zagłębienie wygrzebane w ziemi, legowisko zająca
* koza – samica sarny
* kozioł – samiec sarny
* kraczajka – przenośna podpórka do broni (inna nazwa: pastorał)
* krykucha – dzika kaczka wyhodowana w niewoli, wykorzystywana do wabienia kaczorów na wiosennych polowaniach w okresie godów
* kucharka – pierwsza kaczka przybywająca na zloty
* kulka – haczyk służący do patroszenia ptactwa
* kulkowanie – patroszenie tuszki ptaka za pomocą kulki
* kwadruplet – oddane cztery celne następujące po sobie strzały
* kwiat – ogon zwierzyny płowej i borsuka
* kwiatek – biała sierść na końcu ogona lisa
L
* lampy – oczy wilka
* latarnia – głowa wilka
* legawiec – wyżeł
* licówka – łania przewodniczka
* linia – szereg myśliwych na polowaniu zbiorowym
* linijka – pojazd konny, służący do podwożenia myśliwych w trakcie polowania
* lira – ogon cietrzewia
* liszka – samica lisa
* liściarka – zebrane i zasuszone pędy drzew i krzewów, wykładane w zimie jako karma
* lizawka – urządzenie łowieckie instalowane w terenie, służące do wykładania soli dla zwierzyny
* loftki – gruby śrut o średnicy powyżej 4,5 mm używany do polowania na wilki
* loty – skrzydła ptaków
* locha – samica dzika
* lustro, lusterko – jasna sierść na pośladkach u zwierzyny płowej, u nasady ogona, talerz
Ł
* łałok – luźna, obwisła skóra podgardla żubra.
* łania – samica jelenia i daniela
* łańka – młoda łania, nie prowadząca cielaka
* łopaty – forma poroża łosia i daniela w postaci szerokich, spłaszczonych powierzchni zwieńczonych licznymi sękami
* łopatacz – samiec łosia, o porożu w formie łopat (zobacz: badylarz)
* łosza – samica łosia, klępa
* łoszak – młody łoś
* łowiec – stara nazwa myśliwego
* łyżka – ucho zwierzyny płowej
M
* maiż – młody orzeł, jastrząb lub sokół którego zaczęto wprawiać do polowania
* marczak – młody zając urodzony w marcu
* medalion – trofeum w formie spreparowanej głowy z szyją zwierzęcia
* mięsiarz – nieetyczny myśliwy, kierujący się głównie chęcią pozyskania tuszy
* mikot – wabik używany do wabienia kozłów
* miot – kolejne z pędzeń na polowaniu zbiorowym
* mykita – lis
* myłkus – samiec zwierzyny płowej o zniekształconym, zdeformowanym porożu
* mnich – samiec nie posiadający poroża
N
* nadoczniak – druga od czaszki odnoga w porożu jelenia
* naganka – naganiacze uczestniczący w polowaniu, płoszący zwierzynę w kierunku myśliwych
* narogi – jadalne narządy wewnętrzne u zwierzyny grubej
* na kulawy sztych – na ukos z przodu
* na sztych – na wprost z przodu, przodem
* niedolisek – młody lis
O
*obielanie – zdejmowanie skóry z upolowanego zwierzęcia
* oczniak – pierwsza od czaszki odnoga w porożu jelenia, daniela
* odyniec – samiec dzika
* omyk – ogon zająca
* opierak – trzecia od czaszki odnoga w porożu jelenia
* organista – młody byk, pierwszy rozpoczynający rykowisko
P
* paśnik – drewniana konstrukcja służąca do dokarmiania zwierzyny grubej, szczególnie w okresie zimowym.
* parkoty – okres godowy u zajęcy
* parostki – poroże rogacza
* perły – charakterystyczne wyrostki kostne na porożu u jeleniowatych
* perukarz – kozioł o zdeformowanym porożu w formie narośli pokrytej scypułem
* pędzel – kiść dłuższych włosów u nasady penisa jelenia, muflona, dzika
* piastun – młody niedźwiedź, pozostający z matką do następnego roku
* pielesz – gniazdo ptaka drapieżnego
* pies – samiec lisa, borsuka, jenota
* płowa zwierzyna – sarny, daniele, jelenie i łosie
* podryw – sposób polowania, polegający na strzelaniu do ptactwa wypłaszanego przez samego strzelca
* pokot – ogół upolowanej zwierzyny, ułożony na zakończenie polowania z zachowaniem myśliwskiej hierarchii gatunków
* polano – ogon wilka
* pole – określenie wieku psa myśliwskiego – rok pracy psa
* ponowa – świeży śnieg
* posoka – farba, krew zwierzyny grubej
* posyp – paśnik dla kuropatw i bażantów formie daszku
* przelatek – dzik w drugim roku życia
* pudlarz – myśliwy, który podczas polowania grupowego oddał najwięcej chybionych strzałów
R
* rabiec – młody ptak łowczy, jeszcze pstrokaty; lub (z ros.), młody sokół lub jastrząb, nazwa od rabego koloru upierzenia
* rapcie – racice dzika
* rogacz – samiec sarny
* rosochy – poroże łosia w formie łopat
* rozłoga – rozstaw poroża zwierzyny płowej
* róże – pierścienie kostne u nasady poroża zwierzyny płowej
* rudel – stadko, stado saren
* rykowisko – okres, miejsce godów jeleni
S
* sadyba – koliba, kwatera myśliwska
* samura – stara samica dzika żyjąca samotnie
* scypuł – owłosiony, ukrwiony naskórek pokrywający formujące się poroże
* selekt – zwierzę kwalifikujące do odstrzału selekcyjnego, np. z powodu słabych cech dziedzicznych
* sęki – rogowe palczaste odrosty na łopatach daniela
* siuta – samica sarny
* skoki – nogi zająca
* słuchy – uszy zająca
* strzelba – śrutowa broń myśliwska
* strzyże – włosy u nasady nosa zająca
* suknia – sierść zwierzyny płowej i dzika
* szable – kły dzika wyrastające z dolnej żuchwy
* szarak – zając
* szczwacz – osoba układająca charty i ogary
* szczwać – polować z chartami
* szesnastka – myśliwska broń śrutowa kaliber 16
* szlifowanie – czwarta ostatnia część pieśni godowej głuszca
* szpicak – młody samiec zwierzyny płowej o porożu w formie prostych tyk bez odnóg
* szydlarz – samiec u jeleniowatych o porożu bez odnóg
* sztucer – myśliwska broń kulowa z gwintowaną lufą
* siadło – drzewo, na którym zasiadł na noc głuszec
Ś
* ścinka – fragmenty sierści, odcięte od tuszy przez pocisk.
* ślepia – oczy drapieżników
* ślimy – rogi muflona
* świece – oczy żubra, zwierzyny płowej, kozicy, muflona i dzika
T
* tabakiera – zakończenie gwizdu, nos u dzika
* troki – rodzaj wielorzemykowych pęt, zazwyczaj skórzanych lub sznurkowych, służących do noszenia upolowanego ptactwa.
* trzeszcze – oczy zająca
* turzyca – sierść zająca i królika
* tusza – ciało upolowanej zwierzyny grubej
* tuszka – ciało upolowanej zwierzyny drobnej
U
* ubić – trafić, upolować
* unosić – przyzwyczaić ptaka łowczego do przebywania na ręce sokolnika
V
* varmint – rodzaj sztucera z nieco cięższą, masywniejszą lufą, bez muszki i szczerbinki.
W
* wachlarz – ogon koguta głuszca
* wadera – samica wilka
* wiatr – węch u psa myśliwskiego
o dolny wiatr – charakterystyczny sposób pracy psa myśliwskiego, z głową przy ziemi
o górny wiatr – sposób pracy psa myśliwskiego, z głową uniesioną
* warchlak – młody dziczek w pierwszym roku życia
* wataha – stado dzików
* wieniec – poroże jelenia
* wietrznik – nos psa i zwierząt drapieżnych
* wnyk – pętla do łapania zwierzyny, zastawiana przez kłusownika
* wycinek – dzik samiec w trzecim – czwartym roku życia
* wykot – narodziny młodych u królika, zająca, sarny, kozicy i muflona
* wyprzedzenie – zakład jaki daje się celując i strzelając do poruszającego się zwierzęcia
Z
* zabawca – pies gończy, który nie mogąc odnaleźć tropu, głosi w jednym miejscu
* zestrzał – miejsce, w którym stało zwierzę w chwili przyjęcia kuli.
* zierniki – oczy ptaków
* złom – gałązka z drzewa iglastego wsadzana do pyska zwierząt ułożonych w pokocie